Arteriyel Doppler Ultrason

Arteriyel Doppler ultrason, atardamarlardaki (arterlerdeki) kan akımını gerçek zamanlı olarak görüntüleyen bir inceleme yöntemidir. Özellikli ultrason cihazları ile, konusunda uzman radyologlar tarafından uygulanır. Bu yöntemle bir damardaki veya organdaki kan akımının yönü, damarda daralma olup olmadığı ve akan kan miktarı değerlendirilir; inceleme o anda yapıldığı için sonuç hemen elde edilir. Doppler incelemeleri arteriyel (atardamar) ve venöz (toplardamar) olmak üzere iki grupta yapılabilir.

Doppler ultrason ile hangi damarlar incelenir?

Doppler ultrasonografi ile vücudun pek çok bölgesindeki damar yapısı değerlendirilebilir:

• Boyun damarları
• Kol ve bacak damarları
• Karaciğer damar sistemi
• Böbrek damar sistemi
• Gebelikte bebeğe ve anneye ait damarlar
• Erkeklerde testis damarları
• Göz damarları
• Vücudun herhangi bir yerinde bulunan kitlelerin damarlanması

Arteriyel Doppler ultrason hangi durumlarda kullanılır?

Boyun damarları

Boyun bölgesinde arteriyel Doppler özellikle önemlidir. Boyun damarları karotis ve vertebral arterlerdir; karotis arterleri beyni ön sistemden, vertebral arterler ise arka sistemden besler. Bu damarlarda kireçlenme, daralma veya pıhtı oluştuğunda hastada baş dönmesi, kollarda uyuşma ve/veya inme gelişebilir. Kalp damarlarında daralma olan hastaların boyun damarlarında da yüksek olasılıkla daralma bulunduğundan, özellikle kalp hastalığı olan kişilerde boyun damarlarının Doppler ultrason ile değerlendirilmesi gerekir.

Kol ve bacak damarları

Kollarda uyuşmanın nedenlerinden biri, kol atardamarlarında daralma olmasıdır. Bu daralma sıklıkla damarın çıkış yerinde, yani boyun seviyesinde görülür ve Torasik Outlet Sendromu (TOS) olarak adlandırılır. Özellikle kolları yukarı kaldırma gibi hareketlerde kol atardamarının sıkışması uyuşmaya yol açar. Arteriyel Doppler ultrason sırasında hastaya belirli hareketler yaptırılarak damar içi kan akımı izlenir ve TOS olup olmadığına karar verilir. Ayrıca bacak atardamarlarında çeşitli nedenlerle oluşan daralmaların yerleşimi ve şiddeti de bu inceleme ile belirlenir; tedavi şekli buna göre planlanır.

Karaciğer damar sistemi

Karaciğer bölgesindeki damarlar; karaciğere giren, karaciğer içinde yer alan ve karaciğerden çıkan damarlar olarak üç grupta değerlendirilir. Bazı hastalıklarda karaciğer içindeki kan damarlarında değişiklikler meydana gelir ve bu değişikliklerin hangi grupta olduğuna göre karaciğerdeki hastalığın ne olduğu belirlenir. Arteriyel ve venöz sistemin birlikte değerlendirildiği bu incelemeye Portal Doppler ultrason denir.

Böbrek damar sistemi

Böbreğin atardamar sistemi daraldığında vücut buna tansiyon yükselmesi ile tepki verir; böbreğe gelen kan akımındaki azalma vücut tarafından tolere edilemez. Bu nedenle yüksek tansiyon problemi olan hastalarda böbreklerin arteriyel sistemi de incelenir. Renal Doppler ultrason olarak tanımlanan bu değerlendirme arteriyel Doppler ile yapılır.

Gebelikte anne ve bebeğe ait damarlar

Gebeliğin 11-13. hafta ve 18-21. hafta değerlendirmelerinde bebekte duktus venozus ve umblikal arter, annede ise uterin arterler incelenir. İlerleyen gebelik haftalarında bebeğin gelişiminde gerileme varsa ya da annede tansiyon yüksekliği gelişmişse arteriyel Doppler ile değerlendirme gerekir. Bu incelemeye Obstetrik Renkli Doppler ultrason denir.

Testis damarları

Erkeklerde testisler, skrotum adı verilen bir kesenin içinde bulunur. Amaç testisin vücuttan uzakta, düşük ısıda kalmasıdır; spermler bu şekilde daha sağlıklı olur. Testisler skrotuma inmeyip kasıkta kalırsa ya da çevresindeki toplardamarlar genişlerse bölgedeki ısı artar, sperm sayısı ve kalitesi bozulabilir; bu durum kısırlık (infertilite) nedenlerindendir. Skrotal renkli Doppler ultrason sırasında hasta ıkındırılarak testis çevresindeki damarlarda varis olup olmadığına bakılır. Ayrıca infertilite tedavisinde kullanılan MikroTESE öncesinde testis, arteriyel Doppler ile değerlendirilir; kanlanan alanlar işaretlenir ve bu bölgelerden alınan örneklerde sperm bulma şansı daha yüksektir. Bu yöntem Testiküler Haritalama olarak adlandırılır.

Göz damarları

Göz arterlerinin ultrason ile değerlendirilmesi, birçok hastalığın tanısında ek fayda sağlar.