Meme Kanserinin Etkenleri Nelerdir?

Meme kanserinin oluşmasında pek çok etken rol oynar. Bu etkenler genel olarak değiştirilmesi mümkün olmayan ve değiştirilmesi mümkün olan etmenler şeklinde iki grupta incelenebilir.

Meme kanserinin değiştirilemeyen etkenleri nelerdir?

• Cinsiyet: Kadın olmak, hormonal etmenler dolayısıyla meme kanseri oluşum riskini artırır. Ancak meme kanseri olan her 100 kadına karşılık 1 erkekte aynı hastalık görülmektedir.
• İleri yaş: İleri yaşta meme kanseri riski artmaktadır; hastaların çoğunluğu 50 yaş üzerindedir.
• Aile öyküsü: Anne tarafı akrabalarında (anne, teyze, kız kardeş, teyze kızı) meme kanseri öyküsü olanlar yüksek risk altındadır. Bununla beraber meme kanseri olan kadınların yüzde 80-85'inin ailesinde meme kanseri öyküsü yoktur. Aile geçmişinde belirgin şekilde meme kanseri olan ve menopoz öncesindeki kadınlar, meme incelemelerini aile bireylerinin teşhis yaşından 10 yıl önce yaptırmaya başlamalıdır. Bazı gen testleri yüksek riskteki hastaları belirleyebilir. Birinci dereceden bir akrabada (anne, kız kardeş) meme kanseri varsa risk 2 kat artar; ancak toplumdaki her 10 meme kanseri olgusundan yalnızca biri aileseldir.
• Erken menarş: Adet kanamasının 12 yaşından önce başlaması.
• Geç menopoz: Menopozun 55 yaşından sonra olması.
• Geç doğum yapmak: 30 yaşından sonra hamile kalmak veya hiç hamile kalmamak.
• Geçmiş meme kanseri öyküsü: Önceden meme kanseri geçirmiş hastaların diğer memesinde kanser gelişme riski yüksektir. Bu risk yılda yüzde 1, yaşam boyu yüzde 10 oranındadır. Meme kanseri teşhisinden sonra klinik izlemin amacı yalnızca hastalığın yeniden oluşmasını değil, diğer memede ortaya çıkabilecek kanseri de erkenden teşhis etmektir.

Meme kanserinin değiştirilebilir etkenleri nelerdir?

• Alkol kullanımı: Günde 2 kadehten fazla alkol kullanımı risk etmenlerindendir. Günde 2-5 kadeh tüketen kadınların riskinin, hiç alkol almayanlara göre 1,5 kat arttığı bilinmektedir.
• Östrojen tedavisi: Son yıllarda yapılan çoğu çalışma, 10 yıldan fazla östrojen alımının meme kanseri gelişiminde küçük bir risk artışına sebep olduğunu göstermektedir. Aynı çalışmalar östrojen alımının kalp hastalığı, osteoporoz, kolon kanseri ve Alzheimer riskini azalttığını da vurgulamaktadır. Uzun dönem HRT (hormon replasman tedavisi) ile meme kanseri arasındaki bağlantı çalışmalarla ortaya konmuştur; özellikle östrojen ve progesteronun birlikte kullanıldığı tedaviler riski daha fazla artırır. İlaçların bırakılmasını takip eden 5-6 yıl içinde risk düşer. Hormon tedavisi meme yapısını etkilediğinden mamografilerin tanısal hassasiyetini de azaltır. Menopoz sonrası hormon tedavisi planlanıyorsa, kişisel ve ailesel riskler hekimle birlikte gözden geçirilmelidir. Gebelik ve sonrasındaki emzirme döneminde aylık adet dönemlerine bağlı hormon aktivitesi durduğundan meme kanseri riski de azalmaktadır; bu veriler erken menopoz sonrası düşen riskle uyumludur.
• Radyasyona maruz kalmak: Hodgkin hastalığı bir tür lenfomadır. Bu hastalık için ışın tedavisi uygulanan hastalarda yaklaşık 10 yıl içinde yüksek meme kanseri riski gelişir; bu gruptaki hastalarda erken teşhise önem verilmelidir.
• Beslenme biçimi ve şişmanlık: Bazı çalışmalar meme kanserinin bazı tiplerinde diyetin etkili olduğunu göstermiştir. Yaşlı ve şişman kişilerde görülme olasılığı artmaktadır. Az yağlı, dengeli ve sebze-meyve ağırlıklı beslenmenin riski azalttığı öne sürülmektedir. Sigara ile meme kanseri arasındaki ilişki tam olarak gösterilememiştir; ancak sigaranın diğer birçok organ kanserinde rol oynadığı bilinmektedir.
• Hareketsizlik: Aktif fiziksel aktivite meme kanseri riskini azaltır. Haftada 60 ila 150 dakika yürüyen bir kadının meme kanseri olma riskinin yüzde 18-20 azaldığı bildirilmektedir. Düzenli egzersiz hem kilo kontrolü sağlar hem de riski azaltır. Amerikan Kanser Derneği, meme kanseri riskini düşürmek için kadınlara günde 45-60 dakikalık egzersizi haftada en az 5 gün önermektedir.